Telafi Çalışması Nedir? 4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında Detaylı Rehber
Telafi çalışması, iş hukukunda uygulamada sıkça karşılaşılan ancak yanlış yorumlanabilen konulardan biridir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesi kapsamında düzenlenen telafi çalışması; hangi hâllerde uygulanabileceği, fazla mesai sayılıp sayılmadığı, süre ve gün sınırları ile uzaktan çalışanlar bakımından geçerliliği gibi pek çok yönüyle dikkatle ele alınmalıdır. Bu rehberde, telafi çalışmasına ilişkin temel kavramlar ve uygulama esasları, güncel mevzuat çerçevesinde açık ve sistematik biçimde açıklanmaktadır.
Telafi Çalışması Nedir? 4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında Detaylı Rehber
1. Telafi çalışması nedir ve hangi durumlarda uygulanır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesine göre telafi çalışması; çeşitli nedenlerle çalışılmayan sürelerin, işveren tarafından kanunda öngörülen süre ve sınırlar içinde sonradan çalıştırılarak karşılanmasını ifade eder. Telafi çalışması, işyerinde normal çalışma düzeninin geçici olarak aksadığı durumlarda başvurulan istisnai bir uygulamadır.
Telafi çalışması aşağıdaki hâllerde uygulanabilir:
• Zorunlu nedenlerle işin tamamen durması,
• Ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi,
• Benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması,
• İşyerinin tamamen tatil edilmesi,
• İşçinin talebi üzerine kendisine izin verilmesi.
2. Telafi çalışması kimlere uygulanır?
Telafi çalışması, 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışan işçiler bakımından uygulanır. Bu kapsamda;
• İş sözleşmesiyle çalışan işçiler,
• Tam zamanlı ve kısmi süreli çalışanlar,
• Uzaktan çalışan işçiler telafi çalışmasına dâhil edilebilir.
Buna karşılık;
• Memurlar,
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kamu görevlileri,
• İş Kanunu kapsamı dışında kalan kişiler (örneğin bazı deniz ve hava taşıma işleri) için telafi çalışması uygulanmaz.
3. Telafi çalışması fazla mesai sayılır mı?
Telafi çalışması, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma kapsamında değerlendirilmez. Bu nedenle telafi çalışması yapılan süreler için fazla mesai ücreti ödenmez. Ancak telafi çalışmasının, kanunda öngörülen süre ve sınırlar içinde yaptırılması zorunludur. Aksi hâlde yapılan çalışmalar fazla mesai olarak değerlendirilir.
4. İşveren telafi çalışması yaptırabilir mi? Şartları nelerdir?
İşveren, kanunda belirtilen şartların oluşması hâlinde telafi çalışması yaptırabilir. Bunun için telafi çalışmasının;
• İşçiye önceden bildirilmesi,
• Günlük ve haftalık çalışma sürelerinin aşılmaması,
• Telafi çalışmasının yasal süreler içinde gerçekleştirilmesi
gerekmektedir.
5. Telafi çalışması en fazla kaç saat olabilir? Günlük sınır nedir?
Telafi çalışması günde en fazla 3 saat yaptırılabilir. Ayrıca telafi çalışması dâhil olmak üzere günlük toplam çalışma süresi 11 saati aşamaz. Bu sınırlar, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 64. ve 63. maddeleri uyarınca emredici nitelikte olup aşılması hukuken mümkün değildir.
6. Telafi çalışması kaç gün içinde yapılmalıdır? 2 ay – 4 ay farkı nedir?
İş Kanunu’na göre telafi çalışması, çalışılmayan sürenin sona ermesinden itibaren 2 ay içinde yaptırılmalıdır. Ancak 2020 yılında pandemi nedeniyle yapılan geçici düzenlemelerle bu süre 4 aya çıkarılmıştır. Güncel ve genel uygulamada esas alınan süre 2 aydır.
7. Telafi çalışması için işçiden onay alınması gerekir mi?
Telafi çalışması, kanundan doğan bir uygulama olduğundan işçiden ayrıca yazılı onay alınması gerekmez. Bununla birlikte işçiye makul bir süre önce bildirim yapılması ve çalışma koşulları ile dinlenme hakkına uygun hareket edilmesi gerekir.
8. Hafta sonu, resmî tatil ve bayramlarda telafi çalışması yapılabilir mi?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesi uyarınca telafi çalışması; hafta tatilinde, ulusal bayramlarda ve genel tatil günlerinde yaptırılamaz. Telafi çalışması yalnızca çalışma günlerinde ve kanunda öngörülen süre ve sınırlar içinde uygulanabilir. Tatil günlerinde yapılan çalışmalar telafi çalışması kapsamında değerlendirilemez.
9. Telafi çalışması ücreti nasıl olur? Ek ödeme yapılır mı?
Telafi çalışması karşılığında işçiye ayrıca bir ücret ödenmez. İşçi, daha önce çalışılmayan sürenin ücretini almış kabul edildiğinden, telafi çalışması normal çalışma süresi kapsamında değerlendirilir ve zamlı ödeme yapılmaz.
10. Uzaktan çalışanlar için telafi çalışması geçerli midir?
Uzaktan çalışma da 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındadır. Bu nedenle uzaktan çalışan işçiler bakımından da telafi çalışması hükümleri uygulanabilir. Ancak çalışma sürelerinin açık, ölçülebilir ve denetlenebilir şekilde belirlenmesi büyük önem taşır.
11. İşveren telafi çalışmasını yanlış uygularsa ne olur? Cezalar nelerdir?
Kanunda sayılan hâller dışında veya yasal sınırlar aşılarak telafi çalışması yaptırılması hâlinde, yapılan çalışmalar telafi çalışması olarak kabul edilmez ve fazla mesai olarak değerlendirilir.
• İşveren, işçiye fazla çalışma ücreti ödemekle yükümlü olur.
• Ayrıca işveren hakkında, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 104. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanabilir.
Sonuç olarak, işçinin hak kaybına uğraması durumunda yasal yollara başvurma hakkı saklıdır.
Kaynakça
- 4857 sayılı İş Kanunu
- Madde 63 (Çalışma süresi)
- Madde 64 (Telafi çalışması)
- Madde 41 (Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma)
- Madde 46 (Hafta tatili ücreti)
- Madde 47 (Ulusal bayram ve genel tatil ücreti)
- Madde 104 (İdari para cezaları)
- Akademik Makale
