İşçiye Verilen Hediye Çeki Bordroda Nasıl Gösterilir?
İşverenler yılbaşı, bayram, motivasyon ya da başarı ödülü gibi çeşitli nedenlerle çalışanlarına hediye çeki vermektedir. Ancak bu uygulamanın hukuki ve bordro/mali yönden nasıl değerlendirileceği çoğu zaman karmaşık olabilir. Bu nedenle konuyu hem mevzuat hem de uygulama perspektifiyle detaylı olarak şu başlıklar altında inceleyebiliriz:
Hediye Çeki Uygulamasının İş Hukuku ve Bordro Açısından Tanımı
Hediye çeki; işveren tarafından çalışana belirli bir tutarda alışveriş yapma imkânı sağlayan ayni veya nakdi menfaattir.
İş hukuku açısından temel soru şudur:
Bu menfaat ücret midir, yoksa sosyal yardım niteliğinde bir ayni destek midir?
Bu ayrım, SGK ve vergi uygulamasını doğrudan etkiler.
Hediye Çekinin Ücret Sayılıp Sayılmadığı
Gelir Vergisi Açısından;
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61. maddesine göre ücret; işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatlerdir.
Bu tanım gereği;
- Çalışana verilen hediye çeki hizmet karşılığı ise ücret sayılır.
- “Sosyal yardım” adı altında verilmesi sonucu değiştirmez.
- Düzenli verilmesi halinde kesin olarak ücret niteliği güçlenir.
Sonuç: Vergi açısından hediye çeki çoğu durumda ücret kabul edilir.
Hediye Çekinin SGK Primi ve Vergiye Tabi Olup Olmadığı
SGK Primi (5510 sayılı Kanun)
5510 sayılı Kanun’a göre prime esas kazanç; çalışana sağlanan para ve para ile ölçülebilir menfaatleri kapsar.
Ancak burada kritik ayrım şudur:
|
Özellik
|
Nakit Ödeme
|
Kart/Çek (Ayni)
|
|
SGK Primi
|
Evet
|
Evet*
|
|
Gelir Vergisi
|
Evet
|
Evet
|
|
Damga Vergisi
|
Evet
|
Evet
|
|
Bordro Gösterimi
|
“Ek Ödeme” olarak
|
“Ek Ücret” olarak
|
*İlgili mevzuata göre ayni nitelikte sağlanan yardımlar prime esas kazanç kapsamı dışında bırakılmaktadır. Ancak çek, kart veya kupon aracılığıyla yapılan yardımların değerlendirilmesinde, bu araçların hangi amaçla ve nasıl kullanılabildiği belirleyici olmaktadır. Bir menfaatin ayni yardım sayılabilmesi için, yalnızca belirli bir mal ya da hizmetin teminine imkân tanıması gerekmektedir.
Alışveriş çekleri ise anlaşmalı işyerlerinde farklı türlerde mal ve hizmet alımına olanak sağlayan ödeme araçlarıdır. Kullanım alanının genişliği, bu tür çeklerin ayni yardım niteliğini ortadan kaldırmaktadır. Nitekim 5510 sayılı Kanunun 80. maddesinin (c) bendi uyarınca, alışveriş çekleri nakit ödeme mahiyetinde kabul edilmekte ve bu nedenle prime esas kazanca dâhil edilmektedir.
Hediye Çekinin Bordroda Gösterim Şekli
Ayni (Kart/Çek) Uygulamada Bordro Örneği:
ÖRNEK 1 – Ayni Hediye Çeki (SGK’sız)
Durum:
Çalışana 3.000 TL tutarında market kartı verildi.
Bordroda Gösterim:
Kazançlar:
- Brüt Ücret: 30.000 TL
- Hediye Çeki: 3.000 TL
SGK Matrahı: 30.000 TL
Gelir Vergisi Matrahı: 33.000 TL
- SGK primi 30.000 TL üzerinden hesaplanır.
-Gelir vergisi 33.000 TL üzerinden hesaplanır.
ÖRNEK 2 – Nakit Ödeme
Durum:
Çalışana 3.000 TL nakit bayram yardımı yapıldı.
Kazançlar:
- Brüt Ücret: 30.000 TL
- Ek Ödeme: 3.000 TL
SGK Matrahı: 33.000 TL
Gelir Vergisi Matrahı: 33.000 TL
-SGK + İşsizlik primi kesilir.
-Gelir vergisi kesilir.
Kıdem ve İhbar Tazminatına Etkisi
Eğer hediye çeki:
- Düzenli veriliyorsa,
- Süreklilik arz ediyorsa,
Giydirilmiş brüt ücrete dahil edilir.
Örneğin her ay 3.000 TL kart verilen çalışanın kıdem tazminatı hesabında bu tutar dikkate alınabilir.
Ancak yılda bir kez verilen menfaatler genellikle dahil edilmez.
KDV ve Kurumlar Vergisi Boyutu
KDV (3065 sayılı Kanun)
- Hediye kartı alımında KDV indirilebilir (işle ilgili giderse).
- Çalışana verilmesi ayrıca KDV doğurmaz.
Kurumlar Vergisi (5520 sayılı Kanun)
-Ticari kazancın elde edilmesiyle ilgili olduğundan gider yazılabilir.
İşverenin Sık Yaptığı Hatalar
-Hediye çekini tamamen vergiden muaf sanmak.
-Nakit ödemeyi ayni yardım gibi değerlendirmek.
-Bordroda hiç göstermemek.
-Sürekli verilen yardımı kıdem hesabına dahil etmemek.
-SGK denetimlerinde risk oluşturacak şekilde kayıt dışı bırakmak.
Sonuç olarak;
Hediye çeki uygulaması doğru planlandığında:
- Çalışan bağlılığını artırır,
- Vergisel olarak yönetilebilir,
- SGK açısından doğru yapılandırılırsa maliyet avantajı sağlar
Ancak yanlış uygulama;
SGK prim borcu, vergi borcu ve kıdem tazminatı uyuşmazlıklarına yol açabilir.