Kraliçe Arı Sendromu (Queen Bee Syndrome)

Hatice Yelken

Ocak 3, 2026

İş Dünyasında Kraliçe Arı Sendromu

Kraliçe arı sendromu, özellikle erkeklerin statü olarak baskın olduğu iş ortamlarında daha sık gündeme gelen sosyolojik bir olgudur. Bu olguda, kraliçe arı davranışı gösteren bazı kadınların erkek çalışma arkadaşlarına karşı daha dostane bir tutum sergilediği; buna karşılık diğer kadınlarla arasına mesafe koyabildiği görülür. Bu yaklaşımın arkasında ise psikolojik ve çevresel pek çok etkenin etkili olabileceği düşünülür. İş dünyasında dikkat çeken bu kavramı yazımızda tüm yönleriyle ele alacağız. Kim bilir, belki okurken kendinizde ya da iş yerinizdeki bazı kadın çalışma arkadaşlarınızda benzer noktalar fark edebilirsiniz.

Kraliçe Arı Sendromu nedir?

Kraliçe Arı Sendromu, genellikle güç/otorite pozisyonundaki bir kadının diğer kadın çalışanlara karşı küçümseyici, dışlayıcı veya rekabetçi davranışlar sergilemesiyle tanımlanan bir iş yeri olgusudur. Bu tutum; görünüş ya da yetkinlik üzerinden aşağılayıcı yorumlar yapmayı, destek/rehberlik vermeyi reddetmeyi ve kimi zaman başarıları gölgelemeye ya da baltalamaya varan davranışları içerebilir. Özellikle erkek egemen ortamlarda yükselmiş ve “yerini kaybetme” kaygısı yaşayan kişilerde daha sık anılır.

Kraliçe Arı Sendromunun tarihsel gelişimi

Literatürde sendromun tarihsel gelişimi, 1970’lerin başında ABD’de yapılan ilk çalışmalarla anılmaya başlar. Kontrollü gruplarla yürütülen bu erken araştırmalarda, orta ve üst yönetimdeki bazı kadınların kadın iş arkadaşlarına karşı yardımlaşmayı reddeden, dışlayıcı ve zorbalığa varan davranışlar sergilediği gözlemlenmiştir. Sonraki gözlemler ise aynı kişilerin erkek çalışanlara karşı daha sıcak ve destekleyici bir tutum gösterebildiğine işaret etmiştir. Bu durum, erkek egemen iş ortamlarında yükselen bazı kadınların konumlarını koruma kaygısıyla diğer kadınları potansiyel rakip görmesi ve bu nedenle mesleki paylaşım ve dayanışmadan kaçınmasıyla açıklanmaktadır.

Kraliçe Arı Sendromunun bazı kişilik özellikleri nelerdir?

Kraliçe Arı Sendromu sergileyen kişilerde genellikle şu ortak özellikler görülür:

Güç ve kontrol ihtiyacı: Konumunu korumak için baskın davranabilir; diğer kadınları geri planda bırakmaya veya zayıflatmaya yönelebilir.
Aşırı rekabetçilik: Kadın meslektaşlarını “rakip” gibi görüp onların başarısından tehdit hissedebilir.
Düşük empati: Diğer kadınların yaşadığı zorluklara karşı daha kayıtsız ve destek vermeye isteksiz olabilir.
Mükemmeliyetçilik: Kendisi ve çevresindeki kadınlar için yüksek standartlar koyar; bu standartlar karşılanmadığında eleştirel olabilir.
Başarısızlık korkusu: Zayıf görünme endişesiyle sürekli kendini kanıtlama ve otorite gösterme ihtiyacı duyabilir.
Erkeklerle çalışma eğilimi: Erkek egemen ortamlarda daha rahat hissedebilir veya erkekleri daha “uygun/kompetan” görerek kadınlara kıyasla onlarla çalışmayı tercih edebilir.

İş yerinde görülebilecek işaretler

Kraliçe Arı Sendromu davranışlarına örnek olabilecek bazı göstergeler:

Düşmanca veya aşırı rekabetçi bir atmosfer yaratma
Kadın çalışanları izole etme, ekipten uzaklaştırma
Takdir/övgüyü sistemli biçimde esirgeme
Küçük düşürücü tavırlarla başkalarının kendini yetersiz hissetmesine neden olma

İşverenler ne yapabilir?

İşverenler bu olgunun etkilerini azaltmak için:

Zorbalık ve tacize karşı net politika belirleyebilir,
Açık iletişimi destekleyen bir çalışma kültürü kurabilir,
Yöneticilere “bu davranışları tanıma ve ele alma” konusunda eğitim sağlayabilir.

Neden bu konuyu bilmelisiniz?

Bu davranış biçimi ekip içinde güvensiz ve rahatsız edici bir çalışma iklimi yaratabilir. Üstelik sadece “kadından kadına” bir durum gibi görülse de, özünde yetkili bir kişinin gücünü astlarına zarar verecek şekilde kullanması anlamına gelen daha genel bir sorunun parçası da olabilir. Bu nedenle belirtileri fark etmek ve doğru şekilde ele almak önemlidir.

Kraliçe Arı Sendromuna tipik örnek senaryolar

Mentorluk ve destek vermeme: Yeni başlayan/terfi eden kadın çalışanlar yönlendirme istediğinde “kendi başına öğren” yaklaşımıyla geri çevrilebilir.
Başarıyı görünmez kılma: Proje çıktısı yeterince anılmaz, sunum hakkı verilmez ya da başarı belirsizleştirilir.
Aşırı eleştiri ve standart yükseltme: Aynı hata/eksik kadın çalışanlarda daha sert yorumlanabilir; beklenti çıtası sürekli yükseltilebilir.
Rekabeti körükleme ve izolasyon: İş birliği yerine rekabet teşvik edilerek bazı çalışanlar yalnızlaştırılabilir.
“Ben farklıyım” mesafesi: Üst düzey yönetici, kadın ekibe mesafe koyup eşitsizlikleri küçümseyebilir.
Fırsatları seçici dağıtma: Görünür işler belli kişilere giderken kadınlar arka plan işlerinde tutulabilir.

Kraliçe Arı Sendromunda liderin rolü

Liderler, olumlu ve güvenli bir ortam için net politika ve kurallar belirlemeli; iş birliği, saygı ve pozitif iletişimi teşvik etmelidir.
Kültürü olumlu yönde şekillendirmek için rol model olmalı; empati kuran ve adil yaklaşan bir tutum sergilemelidir.
Bu tür davranışlar görüldüğünde açık iletişim kurulmalı; zamanında ve yapıcı geri bildirimle düzeltme süreci desteklenmelidir.
İş birliği ve destekleyici tutumları tanıyan/ödüllendiren uygulamalarla olumlu davranışlar güçlendirilmelidir.

Sonuç

“Pembe taciz”, iş yerinde kadınların kadınlara uyguladığı mobbing türünü anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Araştırmalar, kadınların hem dış kaynaklı hem de kadınlar arası psikolojik baskılarla karşılaşabildiğini; özellikle stresli ve rekabetçi ortamlarda yatay ya da dikey mobbingin görülebildiğini belirtir. Bu süreçte dedikodu, dışlama ve itibarsızlaştırma gibi davranışların mobbingi kişiselleştirerek şiddetlendirebildiği ifade edilmektedir. Kraliçe Arı Sendromu ile bağlantılı olarak, kendini kanıtlama baskısı ve zirvede kalma kaygısı yaşayan bazı kadın yöneticilerin mobbing davranışlarını pekiştirebildiği de vurgulanır. Sonuç olarak pembe taciz; mobbing, cam tavan ve kraliçe arı sendromu gibi olguların bazı özelliklerinin birleşmesiyle ortaya çıkan, kendine özgü dinamikleri olan bir “taciz biçimi” olarak değerlendirilebilir.

Kaynak: